ديگرمحوّل كنيم - / و بايستى در اين‌جا از كيفيت آن بكاهيم - / فرمايد : « انَّ الصَّلوةَ كانَت عَلَى المُؤمِنينَ كِتبًا مَوقوتا » « 1 » : « همانا نماز بر مؤمنان نوشته‌اى [ بس واجب ] بوده [ در ] وقتى معين شده . » كه بايستى در وقتش انجام شود . پس اگر در وقت معين نماز به سبب هجوم دشمن و مانند آن ، مورد ترس واقع شُديد ، تنها به اندازه‌ى جلوگيرى از خطر ، نمازتان مبتلا به كاستى - / در كيفيّتش - / مىشود ، كه اين كاستن تنها بر حسب ضرورت و خطر و خوف است . پس در حالتِ اطمينان از خطر چه در سفر و يا حضر ، بايد بدون چون و چرا ، تمامى اجزاء ، شرايط ، كميّات ، و كيفيّات نماز را انجام داد . مطالب فوق الذكر در بيان حالت « عسر » و ضرر بود ، ولى در صورت « حرج » كه طاقت‌فرسايىِ عمل است وجوب به جواز تبديل مىشود ، كه در اين حال بر مبناى قاعده‌ى « فَمَن تَطَوَّعَ خَيرًا فَهُوَ خَيرٌ لَهُ » « 2 » انجام هر عملى با وجود طاقت‌فرسا بودن آن بهتر است . و بالاخره : « أنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلاةِ » با شرط « إن خفتم » نازل شده است ، كه فقط قصر از كيفيّت نماز را در بر دارد ، گر چه در زمان‌هاى كنونى - / كه ترسى از جنگ تن به تن و مانند آن وجود ندارد - / قصر كِيفى از نماز بسيار كم اتفاق مىافتد ، و در آخر آيه « فَإذا اطْمَأنَنْتُم » به پا داشتن واجبات كيفيتىِ نماز را از قصر به اتمام برگشت مىدهد ، و ديگر هيچ علت يا حكمتى كه نماز را كوتاه كند ، و از چگونگىاش بكاهد ، وجود ندارد . وانگهى اگر هم « ضربتم في الأرض » به معناى سفر باشد ، كل سفرها را ، و « الصّلاة » هم تمامى نمازهاى پنج‌گانه را در بر دارد . بنابراين اختصاص آن به سه نماز از پنج نماز و اختصاص سفر هم به چهار فرسنگ يا يك روز راه ، بىمورد است ، و در صورت خوف نيز هرگز

--> ( 1 ) - / 4 : 103 ( 2 ) - / 2 : 184